Parkeertegel wielbuiger

Een in onbruik geraakte oude fietsparkeertegel, inmiddels gelukkig volgelopen met aarde en grind, want dit soort tegels stonden bekend als beruchte voorwielslopers.

De openingen in deze tegels waren tamelijk ondiep, waardoor de geparkeerde fiets alleen door het eigen gewicht al kon omvallen. Dit soort straatmeubilair dateert nog uit midden vorige eeuw. Boze tongen beweerden dat ze een idee waren van de fietsenhandel, ter verhoging van de omzet. Overigens waren (en zijn, want ze staan er nog) de lage metalen fietsenrekken waar je het voorwiel in steekt ook niet bepaald ongevaarlijk.

Een flink verbogen voorwiel is vrijwel niet te repareren (alleen als er een kleine slag in zit lukt dat nog wel), waardoor het meestal op een nieuw exemplaar neerkomt. Wat trouwens niet alle fietsenmakers melden: bij een nieuw wiel (en bij een nieuwe fiets) moeten na een paar maanden fietsen de spaken opnieuw worden gespannen (sla de aangeboden servicebeurt derhalve nooit over). Daar heb je een spakenspanner voor nodig, een hulpmiddel dat elke fietsbezitter in de gereedschapskist zou moeten hebben, ook al gebruik je zo’n ding maar zelden.

Datering dankzij spellingshervorming

Er zijn nog steeds tegels van vroegere nutsbedrijven op straat te vinden, zoals die van de PTT of RT (Rijks Telegraaf). Die zeggen ook iets over de tijd waarin de straat is aangelegd (het gebruikte PTT-logo bijvoorbeeld is uit de periode 1935-1950). En dan is er nog bovenstaand exemplaar bij het station. Eigenlijk is dit meer een deksel dan een tegel, maar goed, die heeft wel de afmeting van een stoeptegel.

In de inspectieput bevindt zich het aardpunt van de bliksembeveiliging, in dit geval voor de nabijliggende spoorweg. Deze put zal geproduceerd zijn tussen 1993 en 1996. Hoe kan dat zo precies worden vastgesteld? Op de tegel/deksel staat ‘Alhadra’, een bliksemtekentje en het woord ‘inspektieput’, met een k. De firma Alhadra is volgens de eigen website gestart in 1993. En bij de spellinghervorming van 1996 werd van een aantal woorden de spelling (terug) veranderd van een k naar een c, zoals product, contact en ook inspectie.

Rijks Telegraaf (RT)

Rijks Telegraaf tegel Westerstraat Enkhuizen
Rijks Telegraaf tegel

Het interessantste verhaal dat De Balk kent over de RT betreft de rechtstreekse kabel die werd aangelegd tussen Den Haag en de marinebasis in Den Helder. De dienst was namelijk bedreven in het verkopen van nieuwe verbindingen en deze werd als essentieel aangeprezen om vanuit de regering direct met de marine te kunnen communiceren in geval van nood. De ondergrondse aanleg was lastig, want die liep dwars door de duinen. Nog voor de aanleg was voltooid bestond er echter een telefoonlijn en werd de telegraaf overbodig. De kabel is nooit gebruikt en naar verwachting is die inmiddels vergaan.

PTT-tegel
PTT-tegel

Tegelfaçade luchtkasteel

Dit was ooit een trotse gevel voorzien van azulegos, de Portugese siertegels met fraaie geometrische patronen. Hier en daar ontbreken er wat. Niet verwonderlijk, want het gaat hier om een bouwval die desondanks te koop staat. Er wordt niet teveel moeite voor gedaan, een eenvoudig wit plakkaat met ‘Vende’ en een telefoonnummer volstaan. Met dit pand kan je als makelaar namelijk geen goede sier maken: je koopt namelijk alleen de vervallen façade. Daarachter is slechts buitenlucht, bewijst een snelle blik op het raam.

Gevel met tegeltjes
Intrigerende samenstelling van luiken bij deze bouwval op zowel de 1e als 2e etage

Een volgend pand is te gevaarlijk om te betreden, volgens het bord met de waarschuwing (aviso) achter een van de ramen. Wat hier opvalt zijn de luiken waarmee de ramen zijn afgedekt. Dat is een mooi samenspel van planken op de tweede etage. Eronder zit nog een afdakje van pannen dat op de dakgoot uitkomt. Zou deze etage er misschien later zijn toegevoegd?

(Beide gevels gefotografeerd in Porto, 2014)

De stratenmaker signeert altijd tweemaal

De eigen omgeving biedt altijd nog onontdekte zaken. De redactielocatie kent een stoep die in particulier eigendom is, hiermee kan de eigenaar doen en laten wat hij wil. Stoeprecht! In de loop van de 19e eeuw heeft de overheid geprobeerd de stoepen onder haar controle te krijgen om zo voetgangers een trottoir te geven, maar dit mislukte. Het stoepje kent zwart-wit geblokte tegels, ten teken dat hier vroeger haringvissers huisden. Die tegels worden dan weer wel onderhouden door de gemeente, die daarvoor niet eens een bijdrage vraagt (maar gewoon de ozb flink verhoogt). Er staat een mooi dwarsstaand stoepbankje op, in de traditionele donkergroene kleur.

De tegels voor de deur van De Balk zijn op 15 en 16 april 1997 gelegd door P. Jong. Dat weten we omdat deze twee keer een handtekening in een voeg heeft aangebracht: een troffeltje met de naam en de datum. Waarom P. Jong twee dagen heeft gedaan over 26 hele en 13 halve tegels is niet bekend.

Handtekening stratenmaker P. Jong 16-4-1997
Handtekening stratenmaker P. Jong 16-4-1997

Puzzel

Je kunt een tijdje naar dit raadselachtige tafereel staan kijken. Dit was zo te zien een soort tegel van gewapend beton. Hoe die hier terecht is gekomen is weer een andere vraag, maar het gaat vooral om de ontbrekende stukken. Die zijn namelijk nergens te bekennen. En waardoor is deze tegel juist op deze manier stuk gegaan? Het is een verzameling puzzelstukken geworden. Je zou het ook als een toevallig ontstaan kunstwerk kunnen beschouwen.