Venetië verbasterd

Tegenwoordig draait alles om het toerisme in Venetië maar lang was de stad een van de belangrijkste handelssteden van Europa. Ook vanuit de Republiek der Nederlanden werd er veel handel gedreven met Venetië. Het is dus niet verwonderlijk dat Venetië terugkomt in de straatnamen van zowel Alkmaar, Hoorn als Enkhuizen, al is dat misschien niet meteen herkenbaar en is de link ook niet altijd eenduidig naar de handel te leggen. De stad in het water sprak uiteraard op meer manieren tot de verbeelding.

  • Alkmaar kent de middeleeuwse winkelstraat het Fnidsen. Het Fnidsen ligt op het vroegere Veneetse Eiland (nu het Rode Dorp).
  • Ook Hoorn heeft een eiland in het oude centrum dat Venidse heet, tevens de naam van een deel van de kade (het andere deel heet de Bierkade).
  • En in Enkhuizen heet de ruime straat (vroeger een gracht) die van de Oude Haven naar het het centrum leidt Venedie. Dat lijkt nog het meest op Venetië.
Straatnaambordje Venidse in Hoorn
Straatnaambordje Venidse in Hoorn

Op een ronde hoek hangt in Hoorn nog een oud, groen uitgeslagen straatnaambordje. Opmerkelijk genoeg is niet het hele eiland bebouwd (voornamelijk met pakhuizen), maar is een deel een charmant stadsparkje.

Tussen hel en vagevuur gecement

De straatnaambordjes hier zijn niet bepaald markant te noemen, de straatnamen daarentegen wél, of het nu gaat om Apenspel of Hoerejacht. Het steegje Tussen hel en vagevuur dankt zijn naam aan de twee herbergen die hier vroeger stonden, op de ene hoek De Hel en op de andere Het Vagevuur. Het is de vraag in welke je beter kon belanden. Ze hadden namelijk beide een bedenkelijke reputatie, hoe kan het ook anders.

Maar wat is er aan de hand met de twee straatnaambordjes? Heel uitzonderlijk zijn de letters in kapitalen met de hand geschilderd (zo te zien met een sjabloon). De ondergrond is niet van hout of metaal maar blauw geverfd cement, ongeveer in de kleur van de normaal gebruikte metalen bordjes. Waarom is gekozen voor deze ondergrond is niet direct duidelijk, misschien is dit historisch zo ontstaan. Het verklaart wel de vreemde beschadigingen, die worden veroorzaakt door ladders die af en toe de steeg in worden gedragen, voor reparaties of door glazenwassers. In weerwil van de naam is het steegje vrij koel en vochtig, ideaal voor de groei van mos tussen de tegels. Bij nat weer kan het wegdek er hels glad worden.

Urker Wijk wijkt niet

Urk. In de zomer is er een dagelijkse veerdienst met het voormalige eiland. Vroeger was deze dienst zelfs de enige verbinding met het vasteland (tot de telefoon kwam). Bij een bezoek aan het eiland wilde De Balk weten hoe het zit met de straatnamen in het oude dorp en of het mogelijk is om rond het vroegere eiland te lopen.

De oude eilandgrens lopen

Voor een wandeling rond het oude eiland werd gezocht of er een kaart van de route bestaat (het ‘Rondje Eiland’). In het museum Het Oude Raadhuis op Urk werd op een vitrine een schets gevonden waarop de voormalige grens staat aangegeven. Die kan nog worden gevolgd, het hele vroegere eiland is inmiddels bebouwd (ook waar oude kaarten in het noordoostelijk deel nog ‘moeras’ aanduiden). De vorm heeft iets van een schoenafdruk, waarbij de hiel het oude dorp vormt. Aan een routekaart voor bezoekers wordt gewerkt. Tot het zover is kun je het beste zoveel mogelijk het palenscherm rond het oude eiland volgen.

Oude eilandgrens Urk op de huisige kaart
Oude eilandgrens Urk op de huidige kaart. Alles daarbuiten ligt dus in de polder.

Dubbele straatnamen

De oude dorpskern van Urk is opgedeeld in Wijken. Je woont in een van de acht Wijken, met een bepaald huisnummer, bijvoorbeeld Wijk 6-86. De Wijken worden soms aangegeven met rode cijfers, de huisnummers in zwart, zoals op bovenstaand bordje (Wijk 4-3), waarbij ‘Wijk’ wordt weggelaten. De straten hebben ook reguliere namen, maar die zijn van recentere datum. Bij het museum op Urk was niet bekend door wie die ooit zijn ingevoerd, het zal mogelijk één van de drie provincies zijn geweest waartoe Urk heeft behoord (Noord-Holland, Overijssel en nu Flevoland). In ieder geval weet het Wijksysteem van geen wijken. Waarschijnlijk zullen overheidsinstanties en hulpdiensten bij voorkeur de straatnamen gebruiken. Op Google Maps staan ze beide. Lastiger is te volgen waarom de Schoolstraat daar tevens de Vuurtorenstraat heet (in Wijk 3).

Urk: Schoolstraat, Vuurtorenstraat, Wijk 3? Wie van de drie?
Schoolstraat, Vuurtorenstraat, Wijk 3?

De boekhandel van Urk

Op Urk is 98% van de mensen gelovig (en er zijn talrijke kerkgenootschappen). Benieuwd hoe dat zich weerspiegelt in het assortiment van de lokale boekhandel. Die had in elk geval een bijzonder ruime kast met bijbels. Alle genres worden langs de christelijke meetlat gelegd, dus bestaat er ook een rubriek genaamd ‘Christelijke spanning’. Misschien dat daarin de moord net níet gepleegd wordt, omdat de dader op tijd het Licht zag.

Chr. spanning in de Urker boekhandel
Chr. spanning in de Urker boekhandel