Ontsticker de stad

De Balk heeft een lokale Verwijderingszone Ongewenste Stickers ingesteld om diverse stickers met een ongure boodschap van het (soms historische) straatmeubilair te verwijderen. Hiervoor worden geen agressieve hulpmiddelen ingezet.

Vinylstickers zijn doorgaans eenvoudig te verwijderen (een uitzondering hierop vormen exemplaren gemaakt van dun foliemateriaal). Door aan de rand of hoek een duimbreed begin te maken kan de sticker daarna meestal in één keer losgetrokken worden. Vinylstickers die er al geruime tijd zitten willen nog wel eens breken.

Papieren stickers weghalen is een ander verhaal, veelal zal de bovenlaag (gedeeltelijk) loskomen maar de lijmlaag niet. De ondergrond maakt veel uit, een sticker op een ongelakte paal laat sneller los. Om de nagels te sparen is de hulp van een huissleutel of (metalen) sleutelhanger een uitkomst om de stickers weg te schrapen. Het is oppassen voor krassen op kwetsbare ondergronden, zoals houten bankjes. Een voordeel van papieren stickers is dat deze relatief snel ontkleuren, zodat na enige tijd slechts een blanco exemplaar overblijft.

Bwerkte nepnieuws sticker
Deze sticker was moeilijk te verwijderen en werd daarom bewerkt met een whiteboard marker. Het drukwerk was echter van inferieure kwaliteit: binnen een maand was de inhoud verdwenen.

Parkeertegel wielbuiger

Een in onbruik geraakte oude fietsparkeertegel, inmiddels gelukkig volgelopen met aarde en grind, want dit soort tegels stonden bekend als beruchte voorwielslopers.

De openingen in deze tegels waren tamelijk ondiep, waardoor de geparkeerde fiets alleen door het eigen gewicht al kon omvallen. Dit soort straatmeubilair dateert nog uit midden vorige eeuw. Boze tongen beweerden dat ze een idee waren van de fietsenhandel, ter verhoging van de omzet. Overigens waren (en zijn, want ze staan er nog) de lage metalen fietsenrekken waar je het voorwiel in steekt ook niet bepaald ongevaarlijk.

Een flink verbogen voorwiel is vrijwel niet te repareren (alleen als er een kleine slag in zit lukt dat nog wel), waardoor het meestal op een nieuw exemplaar neerkomt. Wat trouwens niet alle fietsenmakers melden: bij een nieuw wiel (en bij een nieuwe fiets) moeten na een paar maanden fietsen de spaken opnieuw worden gespannen (sla de aangeboden servicebeurt derhalve nooit over). Daar heb je een spakenspanner voor nodig, een hulpmiddel dat elke fietsbezitter in de gereedschapskist zou moeten hebben, ook al gebruik je zo’n ding maar zelden.

Ophaalbankje

In de omgeving zijn nog behoorlijk wat klassieke houten gevelbankjes aan de huizen te vinden. In zijn simpelste vorm bestaat zo’n bankje uit twee planken in een hoek van 45 graden. Meer gangbaar is een metalen poot met een houten plank, zoals ook die voor de deur van het redactielokaal (zie de foto onder dit bericht). Soms is het bankje verwerkt in een leuning naast de voordeur, meestal op een verhoogde opgang. In Amsterdam is dat op de grachten de regel, hier zijn ze in de minderheid.

Waar vaste bankjes aan de huizen zitten is doorgaans sprake van het zogeheten stoeprecht, waarbij het bankje op een stoep staat die eigendom is van de bewoner, niet van de gemeente (zie hiervoor ook het bericht De stratenmaker signeert altijd tweemaal). Bewoners kunnen zelf bepalen wat ze op hun stoep zetten. Waar een bankje op het gemeentelijke trottoir staat is een inklapbaar model een vereiste, aangezien anders het voetpad zou worden geblokkeerd (kennelijk is dat geen bezwaar als het in gebruik is). Vandaar een ophangmodel, dat als een ingeklapte strijkplank aan de wand hangt. Gek genoeg worden geen van de modellen bankjes veel gebruikt, alleen toeristen doen dat weleens, voornamelijk om een foto te maken. De meeste mensen zetten een wat luxere (tuin)bank neer.

Vaste gevelbank
Vast bankje met metalen poot

Ook onthoofde honden spreken Engels

Van dit hondenwerende bordje bestaan twee soorten, beter gezegd: twee houdingen. Het is wel duidelijk welke twee dat zijn. Het vreemde is: deze honden spreken altijd Engels tot ons. Ze worden kennelijk voor de internationale markt gemaakt, maar De Balk is ze tot dusver in geen enkel buitenland tegengekomen. Sommige honden verliezen het hoofd tijdens hun ongewenste bezigheden, of ze hebben er hun kop niet bij, dat kan ook.

Bordje tegen plassende hondebeesten
Bordje tegen plassende hondebeesten

Kun je daar vergif op innemen?

Er staat een simpel houten kastje op de kade. Op het kastje staat in kapitalen geschilderd: ‘NIET OPENEN – VERGIF!’. Het uitroepteken is nog eens extra aangezet. Dit doet denken aan de paradox van Epimenides. Het zou een grap kunnen zijn, maar het zou ook kunnen kloppen. Zekerheid daarover hebben we niet totdat we het kastje openen, maar dan kan het te laat zijn. Als er werkelijk vergif in het kastje zit zou het waarschijnlijk niet zomaar op straat te vinden zijn. Het ligt voor de hand dat de meeste mensen het opschrift niet serieus nemen, maar voorzichtigheidshalve toch geen blik in het kastje zullen werpen. Wie wat naderbij treedt ziet dat er boven de deur nog te net lezen staat: ‘TOILETARTIKELEN KASTJE’. Dat is dan ook weer wat vreemd, waarom zou degene die dat erop geschreven heeft duidelijk hebben willen maken dat dit een kastje is? Let op mensen, dit zijn niet zomaar wat plankjes, het is wel degelijk een kastje. Het zou natuurlijk een onderdeel kunnen vormen van het vergifraadsel. Je raakt toch benieuwd of er iets in het kastje zit of dat daarbinnen mogelijk nog nadere aanwijzingen volgen…

Brandmelding aan huis

Eerder op De Balk ging het over de aanwijsbordjes voor brandkranen die je op straat kunt vinden (zie: ‘Aanduiding’ en ‘Voorloper’). Dit fraaie bordje op de gevel van een woonhuis ligt in het verlengde daarvan, maar kom je beduidend minder vaak tegen. Hier kon je vroeger een lokale brand melden. Waarschijnlijk had dit huis (centraal gelegen in het dorp) een brandmelder of woonde er iemand van de (vrijwillige) brandweer die de functie van brandwacht had. Het bordje zit er al een krappe eeuw, is de schatting. De belettering doet denken aan de de tijd van de Amsterdamse School, maar het zou ook wat later geweest kunnen zijn.

Bordje brandwacht op muur
Bordje brandwacht op muur

Naast brandmelding is het mogelijk bordjes met ‘brandmeester’ en ‘brandwacht’ op woonhuizen tegen te komen. Vroeger kregen leden van de vrijwillige brandweer namelijk zo’n bordje bij indienstreding mee naar huis (bovenstaand bordje is ruim 50 jaar oud, werd De Balk verteld). Bij deze brandwacht hing binnen vroeger ook een brandmeldknop.

Brandmelders en brandkranen op straat

Brandmelder voor kazerne Victor in de Dapperstraat Amsterdam
Brandmelder voor kazerne Victor in de Dapperstraat Amsterdam

Met name in de grote steden stonden tot de jaren zestig vorige eeuw politie- en brandmelders op straat. Achter een ruitje zat een knop waarmee de hulpdiensten direct konden worden gealarmeerd. Toen steeds meer mensen een telefoonaansluiting kregen verdwenen ze langzamerhand uit het straatbeeld. Meestal stonden de meldpaaltjes nog geruime tijd werkeloos op straat, waarvan de ruitjes doorgaans waren vernield (en de knop niet meer werkte).

Op het dorpsplein van Sloten staat een mooi gerestaureerd exemplaar in de publieke ruimte. Ook bevindt zich een exemplaar (‘De rode wachter’) in de collectie van Museum Het Schip en staat een fraai exemplaar voor kazerne Victor in de Dapperstraat. Soms tref je nog ergens een oude bovengrondse brandkraan (van het type ‘mannetje’) aan.

Wet van de remmende voorsprong

In de oude gebouwen van het Marineterrein in Amsterdam zijn tegenwoordig start-ups gevestigd. Het gebied profileert zich graag als innovatief testgebied en living lab. Alle gebouwen hebben nummers gekregen van drie cijfers (op de toekomst voorbereid, nietwaar). Dat betekent niet dat het ook de adressen zijn. Gebouw 003 is bijvoorbeeld weer onderverdeeld in letters, A t/m H. Dan krijg je als adres: Marineterrein Amsterdam, Kattenburgerstraat 5, gebouw 003 A, 1018 JA Amsterdam.

Dit had vooruitstrevend in één keer Marineterrein 003 A kunnen zijn. Voor de naambordjes heeft men graveerwerk toegepast. Degelijke oldskool uitvoering, maar is het toekomstbestendig? Het is niet te verwachten dat de start-ups (met namen als SPOOK) hier tot in lengte van dagen zullen zitten. Gaat er eentje af of komt er eentje bij betekent dat een heel nieuw bord graveren. Te voorzien valt dat er dan plaatjes overheen zullen worden geplakt. Alle bedrijven hebben gezamenlijk één ouderwetse deurbel, die scheef op het paneel zit. Maar bij wie bel je dan aan?

Er zijn op het terrein wel meer interessante tegenstijdigheden te vinden. Zo hebben ze lelijke zwarte zuilen met beeldschermen op de kop getikt, die via kabelgoten over de straat van stroom worden voorzien. Deze grafzerken tonen echter louter foutmeldingen. Pension Homeland heeft een (tijdelijk?) hek geplaatst, waardoor dit scherm niet meer toegankelijk is:

Marineterrein Amsterdam
Grafsteenzuil in plantsoen Marineterrein

En passant hebben ze daarmee ook het (dubbele) bordje van collega Kanteen25 onleesbaar gemaakt (dat krijg je dan, dat bedrijven zich gaan noemen naar het gebouwnummer, maar natuurlijk zonder de voorloopnul). Misschien was dat ook de bedoeling. Concurrentie op achterstand zetten is tenslotte van alle tijden.

Bordje Kanteen25 achter hekwek
Bordje Kanteen25 achter hekwerk

Mozaïek

In februari 2018 werd een foto gemaakt van een speciaal mozaïekbord op een voetpad in de Bijlmerweide, waaronder een extra bordje ‘kunstuiting’ was geplaatst. De Balk had het idee uit te zoeken of dit in opdracht van de gemeente was gebeurd en welke kunstenaar dit had gemaakt (dat is Peter Vial, zijn website zit achter op het bod geplakt, hij heeft meerdere beelden in Zuidoost staan). Een item hierover was er tot dusver nog niet van gekomen, maar kortgeleden stond er een artikel van Gijs Groenteman in Het Parool waarin een en ander door de kunstenaar wordt toegelicht:

‘Toen stadsdeel Zuidoost erachter kwam, plaatsten ze er een normaal, echt bord bij – ze wilden de mozaïekborden niet weghalen omdat de buurtbewoners ze mooi vonden. Maar er was een juridisch probleem: als er iemand bekeurd zou worden op het voetpad, bijvoorbeeld een fietser, zou die kunnen zeggen dat mijn bord niet echt is. De reac­ties waren niet van de lucht, want ieder mens begrijpt wat met het gerestaureerde bord wordt bedoeld. Bovendien: er wordt niet gehandhaafd. Uiteindelijk hebben ze er maar de vermelding ‘kunstuiting’ bij gezet, en ze zijn geplaatst bij kleine zandpaadjes.’

Vlakbij het Rembrandtsplein staan er nog twee, in de Bakkerstraat, voor een massagesalon. Het bord staat op een vreemde plek, namelijk halverwege de straat. Hier geen extra toevoeging aan het bord. Door de Bakkerstraat reed vroeger een tram, zie Wikipedia. In 1976 was dit een behoorlijk verlopen stukje stad. Daar is niet veel meer van terug te vinden.

Voetpadbord als kunstuiting
Mozaïekbord Bijlmerweide, zie het verschil in de hoofden met die in de Bakkerstraat

Vanwege

Dit was in Antwerpen, 2011. Dit lijkt toch op een makelaarsbord dat je gebruikt om aan te geven dat je huis te koop staat, niet? Maar hier wordt een verzoek gedaan aan het langsrijdend verkeer om langzamer te rijden, in het Antwerps is dat trager. Het mooiste aan dit bord is het stippellijntje achter het voorgedrukte woord ‘Vanwege’, waar je dan zelf iets kunt invullen. In dit geval gaat het om het OLVC, dat is de school het Onze-Lieve-Vrouwecollege aan de Frankrijklei. Lijkt een fijn plan om die borden ook door Amsterdam te verspreiden, met op de stippellijntjes woorden als ‘halsbandparkieten’, ‘zwerfvuil’ of ‘spoorvorming’. Zo is in Antwerpen altijd wel iets opmerkelijks te vinden. Wat te denken van deze straatasbak, die iets wegheeft van een knalpot met uitlaat?

Buitenasbak in knalpotvorm
Knalpotasbak buitenmodel

Kleurrijk

Dit is een vrolijk stemmende reclame-uiting uit vroeger tijden. Gefotografeerd in 2013 in Bassano del Grappa, Italië, deze oude neon gevelreclame voor een fotowinkel. Stamt mogelijk uit de jaren vijftig, misschien zestig van de vorige eeuw. Waarom is dit zo goed? Allereerst de speelse, sierlijke lettervormen in goed afgestemde kleuren, in de juiste proportie ten opzichte van de omgeving en elkaar. Dan de beslissing om de letters vrijstaand onder elkaar op de hoek te plaatsen, op een flinke afstand van de gevel, waardoor ze extra goed tot hun recht komen. De lettervormen werden mede bepaald door de technische beperkingen van de neonbuizen.

De neonverlichting is inmiddels grotendeels verdwenen of kapot, de kleuren inmiddels ongetwijfeld vervaagd. Alleen de ‘C’ lijkt nog intact. Dat geeft niet, want het blijft een feest voor het oog. Kijk naar die wat onderuitgezakte ‘L’, een soort leunstoel.

Contrast

Deze foto dateert van 2010 en is genomen in Luik, nabij het nieuwe treinstation Guillemins van architect Calatrava, dat een jaar daarvoor was geopend.

Wat vaak opvalt is dat je maar een paar stappen buiten de directe omgeving van zo’n nieuw gebouw hoeft te zetten om vrijwel direct terug te vallen in de oorspronkelijke rommeligheid van de publieke ruimte. Zeker in het geval van een station (in België) kan die omgeving behoorlijk troosteloos zijn. In dit geval sta je hooguit zo’n 30 meter buiten het nieuwe voorplein tussen een paar hokjes van het openbaar vervoersbedrijf TEC (de voorste, ‘verkeersbeheer’, wordt met blokjes rechtop gehouden, in de achterste worden kaartjes verkocht), waar een vuilcontainer achter is gestationeerd. Dan volgt een terreintje met steenslag, waarvoor nog geen bestemming is gevonden. Voor zowel voetgangers en buspassagiers een onoverzichtelijke en onaantrekkelijke omgeving. Overigens wordt zoals gebruikelijk op geen enkel bord aangegeven waar welke bus rijdt of waarheen.

Wellicht is de situatie inmiddels verbeterd, dat zou kunnen. Vanaf het perron heb je geen zicht op de omgeving. In dit geval was er destijds enthousiasme voor het als ‘futuristisch’ bestempelde nieuwe station, maar de omgeving werd in de vernieuwingsdrang maar voor een miniem stukje meegenomen. Wie foto’s van het station uit die tijd bekijkt ziet meestal alleen de mooie vormen van Calatrava’s architectuur, maar niets van de onaangepaste werkelijkheid rondom het gebouw.

Luik Guillemins station met omgeving
Station Guillemins Luik in 2010: voor de omgeving was destijds waarschijnlijk geen geld meer…

Paspop

Aangetroffen langs het Bullewijkpad in Amsterdam Zuidoost (Holendrecht): een kleine paspop van ca. een meter (voor een kind?), voorzien van enige attributen. Is het kunst? Is het iets ritueels? We zullen het nooit weten. Zoals te verwachten was er bij een volgend bezoek geen spoor meer van te bekennen.