Zoutuitbloei op bakstenen

Baksteenafbraak na zoutuitbloeiingen

Het Nederlands kent fantastische woorden, neem nou zoutuitbloeiingen. De meeste mensen zullen dit verschijnsel kennen van nieuwbouwprojecten waarbij de bakstenen een witte waas krijgen. Over het algemeen verdwijnt dit na enige tijd vanzelf.

Een ander verhaal wordt het als het verschijnsel zich pas na vele decennia voordoet bij een deel van de stenen, die daardoor ook aangetast raken. De baksteen verpulvert langzaam en raakt uitgehold. Het is niet zo makkelijk te duiden wat dan de oorzaken zijn. Doorgaans zijn er twee belangrijke spelers in het spel: de inwerking van vocht en de kalkdeeltjes die gebruikt zijn als bindmiddel in de stenen.

Zout in de specie

Soms werd er vroeger met brak water gewerkt voor de specie (mooi voorbeeld hiervan is de Metselaarsgildetoren van de Amsterdamse Waag). De zouten gingen na verloop van tijd (soms eeuwen) inwerken op de steen. In dat geval doet het probleem zich overal voor waar die specie is gebruikt.

Zout in het grondwater

Bij de stenen op bovenstaande foto (die relatief dicht bij de grond zitten) is er een andere factor die wellicht een rol speelt: het grondwater. Het water in de gracht (van oorsprong een haven) stond vroeger in open verbinding met de (Zuider)zee. Er zit nog steeds relatief veel zout in het grondwater. Optrekkend vocht in de muur kan het zout dan uit de bodem omhoog transporteren, waar het via de baksteen uiteindelijk een weg naar buiten vindt. Impregneren van de muur, wat vaak wordt gezien als de oplossing, zou het probleem hier mogelijk juist verergeren. Het kan zijn dat sommige stenen in de toekomst vervangen zullen moeten worden. Gelukkig verloopt het proces niet zo snel. Wel ligt er regelmatig baksteengruis op de tegels en kozijnen.

Uitholling overdwars

Baksteenrot
Enkele flink aangetaste bakstenen

Soms raken bakstenen in een brede strook uitgehold zoals op deze foto, terwijl de andere stenen niets mankeert. Hier lijkt de inwerking van regenwater de boosdoener (deze muur ligt op het westen), maar gezien de selectieve aard van de erosie zal er toch ook iets aan de hand moeten zijn met bepaalde stenen.