De ene deur is de andere niet

Een woonblok uit 1901 met een wat kazerne-achtig voorkomen bestaat uit acht huizen. Rijtjeshuizen voordat ze als zodanig bekend kwamen te staan, maar niet geheel eenvormig. Op een zeker moment in de geschiedenis zijn de deuren en bovenlichten vervangen. Althans, bij de meeste huizen, een paar onttrekken zich hieraan.

Hoe zou dat zijn gegaan? De meeste mensen konden zich er wel in vinden: meer licht in de gang, zij het wat somber van tint door het gekleurde glas. Een paar hielden vast aan de oude hoge deur, met een bovenlicht voorzien van een fraai glas-in-lood tafereel. Dit zijn koophuizen, dus van gezamenlijkheid was geen sprake: elke eigenaar kon zelf beslissen of er een nieuwe deur kwam of niet. Daar hoefde geen overeenstemming in een VvE over bereikt te worden. En dus kun je twee heel verschillende exemplaren naast elkaar aantreffen. De kleuren van het schilderwerk zijn dan weer wel voor het hele blok min of meer gelijk, maar misschien is dat van gemeentewege afgedwongen aangezien het hier om een ‘Rijksbeschermd gezicht’ gaat. De bewoners van nummer 7 besloten voor een tamelijk onzichtbaar huisnummer te gaan. Het vierkantje waar het oude bordje heeft gezeten is nog herkenbaar.

De pakketbezorger klopt altijd tweemaal

In nummer 8 van De Balk (voorjaar 2021) komen in het reisverhaal over Madeira deurkloppers voor in de vorm van een hand, waarbij de ring steeds om een andere vinger zit. Dergelijke deurkloppers zijn ook in de eigen omgeving te vinden, in dit geval een linkerhand met de ring om de ringvinger (variatie in de positie van de ring werd hier nog niet ontdekt, katholieken dragen de trouwring overigens aan de linker ringvinger). Om de pols van dit handje zit ook nog een aardige mouw.

De pakketbezorger van PostNL gebruikt bij het redactielokaal altijd steevast tweemaal hardhandig de klopper, terwijl er ook een trekbel aanwezig is. Die heeft niet de vorm van een hand, maar dit type is wel te vinden. Omdat het misschien wat vreemd over zou komen om aan een hand te trekken, houdt de hand een stok vast met twee bolvormige uiteinden, waarachter je twee tot vier vingers kunt haken.

Trekbel met hand
Trekbel met hand

Doorgaans bevindt het mechanische gedeelte van een trekbel zich binnenshuis, dat is een stuk minder kwetsbaar dan buiten. Maar er zijn versies te vinden waarbij een deel van het mechaniek buiten zit, zoals bij dit exemplaar:

Trekbel met deel mechaniek buiten
Trekbel met deel mechaniek buiten

Een aardige variatie op de deurklopper is deze specht die op de deur roffelt. De meeste kloppers kloppen neerwaarts gericht, maar de specht vormt daarop een uitzondering.

Specht als deurklopper
Specht als deurklopper

Geen vogel als deurklopper? De snuit van een dolfijn klinkt waarschijnlijk even hard…

Dolfijn als deurklopper
Dolfijn als deurklopper

Deurpaneel smileyraadsel

Een roestige oude garagedeur in Hoorn, bestaande uit metalen panelen, vertelt een gelaagd verhaal. Er heeft ooit een tekst op gestaan, misschien met zo’n witte kalkstift geschreven. Vagelijk is nog “vind het interessant” te lezen. Daarover zijn stickers geplakt met een soort voorbedrukte smileys, maar ook een vierkante sticker, die later is verwijderd. Deze sticker had kennelijk een agressieve lijmsoort, want op die plek is de deur geroest. Er lijkt ook in elk geval één smileysticker te zijn weggehaald. Werden de stickers geplakt om de tekst te verbergen, of was het een reactie hierop? De smileys zijn zelf inmiddels ook al aardig aan het verweren, met uitzondering van het middelste exemplaar op de onderste rij. Daar lijkt de onderkant later nog een keer te zijn overgeplakt (later nog even gecontroleerd: dat bleek niet het geval te zijn).

Herbezocht

De Balk vindt het leuk om op een later tijdstip opnieuw te gaan kijken op bepaalde locaties. Terug in Hoorn bij de garagedeur is er een nieuwe sticker precies voor de eerste smiley geplakt. Zoek verder de verschillen.

Smileys op deur een jaar later
Smileys op deur een jaar later

Spreekbuis

Dit huis heeft een van de mooiste renaissancegevels van Nederland volgens het ANWB-monumentenbordje op de gevel. Natuurlijk, daar heeft De Balk ook oog voor, maar is nu even meer geïnteresseerd in een detail dat zich naast de deur bevindt. Uiteraard vind je daar een originele trekbel, maar dat is niet zo bijzonder. Het gaat om het rooster dat daar direct onder zit voor de spreekbuis, een eerste vorm van intercom. Hierdoor kon het personeel, dat zich in het achterhuis bevond via een lange (doorgaans metalen) buis spreken met bezoekers, zonder dat het zich naar de voordeur hoefde te begeven. Het zou mooi zijn als die nog steeds aanwezig is.

Functie

Deze deur aan het water heeft inmiddels zijn functie verloren. Ooit zal het de toegang zijn geweest, waarbij er waarschijnlijk een loopplank of simpel bruggetje over de sloot lag. Maar vanwege de monumentenstatus van deze panden kan je een deur niet zomaar verwijderen, dus die blijft gewoon zitten, ook al stap je nu zo het water in, mocht je ‘m toch willen gebruiken.

Draadjesglas

Tamelijk naargeestig portaaltje, draadjesglas boven de deuren zorgt voor licht binnen en houdt kwaadwilligen buiten. Om de boel een beetje op te vrolijken werden twintig jaar geleden twee posters opgehangen van de Kuniyoshi-tentoonstelling ‘Helden & geesten’ in het van Goghmuseum en die hangen er nog steeds.

Natuurlijk, ze zijn wat verbleekt (kijk maar naar het boekomslag van de catalogus bij de tentoonstelling). Het geel verdwijnt als eerste, het rood wordt flets, maar toch een knappe prestatie voor drukwerk dat al zo lang in het daglicht hangt.

Catalogus van de tentoonstelling
Catalogus van de tentoonstelling

Bal

Dit is de voordeur van Oude Schans 44 in Amsterdam, maar daar gaat het hier nu niet om. Het is de kleine bal die links van de deurbel in een plank zit (die de opening tussen twee panden afdekt). Dat kan niet anders dan een referentie zijn aan (kanons)kogels die soms ter nagedachtenis in muren worden gemetseld. Soms zijn het ook alleen gaten, denk aan de kogelgaten veroorzaakt door Balthasar Gerards toen hij Willem van Oranje neerschoot in 1584 (Prinsenhof in Delft). Die worden dan later gekoesterd als historisch erfgoed.

Naar het verhaal achter die bal kun je alleen gissen. Wellicht wordt ook hier herinnerd aan een voorval uit het verleden, een gebroken raam of een kindertijd op de gracht waarin veel met de bal werd gespeeld (en die natuurlijk altijd weer in het water belandde)?

Deurtje

Je kunt ergens jaren langs lopen zonder het te zien. Op de Geldersekade 64 in Amsterdam zit een mysterieus deurtje. Kijk, daar klopt iets niet. Het zit deels in de muur van het naastliggende pand. Waar leidt dit deurtje naar, en interessanter nog, hoe heeft het ooit zo ver kunnen komen? Een twist over de kelder tussen twee buren? Een grapje van de architect?

Bouwtechnisch lijkt zoiets ook niet te kunnen, hoewel er een latei boven de deur is aangebracht. Want achter de deur zou toch de draagmuur van twee panden moeten zitten, die van no. 64 én 66. Dit tart de wetten der bouwkunst. Misschien zit er wel helemaal niets achter die deur?

Update: Er blijkt een kleine fietsenberging onder de twee panden te zitten, waar de deur toegang toe biedt. De graffiti boven de deur werd overigens snel nadat deze foto werd genomen verwijderd.