Muuranker speelt vals

Drie muurankers? Nee, twee, want eentje doet alsof. Muurankers verbinden een muur met een achterliggende balk, zodat de muur niet kan uitknikken, zoals dat heet. Je ziet het voor je.

Muurankers worden al een kleine eeuw niet meer gebruikt, dus je hebt een oud pand nodig (soms ook een brug) om ze tegen te komen. Wie zijn huis wat ouder wil laten lijken kan een zogenaamd sieranker kopen, maar dan is het wel zaak deze op een plausibele plek te hangen en niet zomaar ergens op de muur of boven de deur. Wat meteen opvalt is dat de zogeheten veer ontbreekt, dat is de pin in het midden die door de muur gaat. Het anker op de middelste afbeelding is te vinden op de redactielocatie, maar de rechter is pas echt oud: meer dan 400 jaar. Interessant is dat de bakstenen achter de ankers net zo goed een weerslag van de ouderdom vormen.

Baksteenafbraak na zoutuitbloeiingen

Het Nederlands kent fantastische woorden, neem nou zoutuitbloeiingen. De meeste mensen zullen dit verschijnsel kennen van nieuwbouwprojecten waarbij de bakstenen een witte waas krijgen. Over het algemeen verdwijnt dit na enige tijd vanzelf.

Een ander verhaal wordt het als het verschijnsel zich pas na vele decennia voordoet bij een deel van de stenen, die daardoor ook aangetast raken. De baksteen verpulvert langzaam en raakt uitgehold. Het is niet zo makkelijk te duiden wat dan de oorzaken zijn. Doorgaans zijn er twee belangrijke spelers in het spel: de inwerking van vocht en de kalkdeeltjes die gebruikt zijn als bindmiddel in de stenen.

Zout in de specie

Soms werd er vroeger met brak water gewerkt voor de specie (mooi voorbeeld hiervan is de Metselaarsgildetoren van de Amsterdamse Waag). De zouten gingen na verloop van tijd (soms eeuwen) inwerken op de steen. In dat geval doet het probleem zich overal voor waar die specie is gebruikt.

Zout in het grondwater

Bij de stenen op bovenstaande foto (die relatief dicht bij de grond zitten) is er een andere factor die wellicht een rol speelt: het grondwater. Het water in de gracht (van oorsprong een haven) stond vroeger in open verbinding met de (Zuider)zee. Er zit nog steeds relatief veel zout in het grondwater. Optrekkend vocht in de muur kan het zout dan uit de bodem omhoog transporteren, waar het via de baksteen uiteindelijk een weg naar buiten vindt. Impregneren van de muur, wat vaak wordt gezien als de oplossing, zou het probleem hier mogelijk juist verergeren. Het kan zijn dat sommige stenen in de toekomst vervangen zullen moeten worden. Gelukkig verloopt het proces niet zo snel. Wel ligt er regelmatig baksteengruis op de tegels en kozijnen.

Uitholling overdwars

Baksteenrot
Enkele flink aangetaste bakstenen

Soms raken bakstenen in een brede strook uitgehold zoals op deze foto, terwijl de andere stenen niets mankeert. Hier lijkt de inwerking van regenwater de boosdoener (deze muur ligt op het westen), maar gezien de selectieve aard van de erosie zal er toch ook iets aan de hand moeten zijn met bepaalde stenen.

Baksteenmuur metselpatroon

Een muur van een historisch pand kan een verrassende samenstelling aan bakstenen bevatten. Hoe deze muur precies tot stand is gekomen is niet duidelijk, wellicht dat er nogal eens verbouwd is in het verleden. Een andere mogelijkheid is dat de muur is opgebouwd met restanten van een eerdere versie. De meeste stenen in deze vierdeling zijn behoorlijk oud. Ook zijn er reparaties van scheuren uitgevoerd. Hoe zouden de twee gele Friese waalformaat stenen in het nieuwere gedeelte terecht zijn gekomen, zou dat bewust gedaan zijn? Dat stuk is in een ongelijkmatig verband gemetseld. Ook de bedoeling van de grotere blokken is vaag, dienen deze ter versteviging van de constructie? Er zullen geen balken op rusten, blijkt uit de muurankers op andere plekken.