Gevel

Toevallig weer eens op de Amstelveenseweg in Amsterdam beland, waar van 1987 tot 1992 het redactieadres was. De gevel van de voormalige paardentramremise op nummer 134 blijft een fraai schouwspel. In het gebouw zit OCCII (wat aan ASCII doet denken). Ze hebben een naambord op de gevel, dat aansluit bij de stijl van architect Abraham Salm, die ook de gebouwen van Paradiso (kerk) en de Melkweg (melkfabriek) ontwierp. Dit bord, dat tijdens de renovatie in 2011 werd aangebracht, is gemaakt in het Fablab van Amsterdam in de Waag. Het is uit een blok hardhout gefreesd met de digitale cnc-frees. Op de foto is te zien dat achter het geblindeerde middenraam (boven het bord) een krant hangt. Die is vanaf de begane grond niet te lezen, misschien een volgende keer de verrekijker meenemen.

OCCII uitgefreesd bord in Fablab
Het nog ongeschilderde, uitgefreesde naambord

Nulpunt

Dit is de Zero Post op het station van York. Het is een replica, het origineel is ooit bij een brand verloren gegaan. Wat geeft het. Het nulpunt gaf het beginpunt aan van de tien lijnen van de North Eastern Railway op het fraai gekromde station van York. Op een bepaalde manier staat dit bordje symbool voor de situatie toen en nu bij de Britse spoorwegen.

In eerste instantie werden de spoorlijnen in Groot-Brittannië door afzonderlijke maatschappijen uitgebaat. In 1948 kwam daar een eind aan met het staatsbedrijf British Railways (later British Rail), waarbij alle lijnen werden genationaliseerd. Tussen 1994 en 1997 werden de spoorwegen onder premier Thatcher weer geprivatiseerd, waardoor de oude versnipperde situatie weer in ere werd hersteld. Ook de NS heeft ook wat lijnen via dochterbedrijf Abellio (ScotRail, Greater Anglia, Merseyrail en Northern Rail).

Windbestendig

Er liggen een paar (ongebruikte) stickers op straat. Mooi vormgegeven in zwart-wit; grappig dat naast de regen ook de wind uit de wolken komt. Windproof – waarvoor zouden deze stickers gebruikt worden? Het meest voor de hand ligt dat het hier om windbestendige paraplu’s gaat. De sticker gaat dan mogelijk op de verpakking. In dat geval zou er ergens een paraplufabriek in de buurt moeten zitten, maar dat is niet het geval. Het is waarschijnlijker dat de stickers verloren zijn door iemand die ze heeft laten maken (weggewaaid?), de ontwerper of drukker wellicht.

Modewoord

Elke tijd kent zijn eigen modewoorden. Tegenwoordig lenen we daarvoor vaak woorden uit het Engels. Zoals het woord ‘premium’. Als je er op gaat letten krijgt van alles en nog wat ‘premium’ toegevoegd, zowel producten als diensten. Het is een overtreffende trap die doet denken aan Super Deluxe: premium staat voor een soort buitencategorie wat betreft kwaliteit, maar is door het alomtegenwoordige gebruik sterk aan inflatie onderhevig. Waar het eigenlijk voor staat is: ‘dit product komt met een premie’, in de zin dat premium artikelen veel duurder zijn. De homemade premium macarons worden dan ook met de auto aan huis gebracht.

Update 15-10-2019: De Balk kreeg een mooi voorbeeld toegestuurd van een product op zoek naar de legitimatie voor de (ongetwijfeld) te hoge prijs: premium ijsblokjes uit de bergen van België, met puur dubbel bevroren, UV-gefilterd water. Vooral het dubbel bevriezen van water is intrigerend, je zou zeggen dat dat alleen mogelijk is nadat het eerst is ontdooit.

Ice Cubes uit de Belgische bergen
Premium ijsblokjes

Atelier

Je kijkt een steeg in en ziet een bord staan, dat de nauwe doorgang deels afsluit. Het laat maar liefst 14 keer in diverse lettergrootten weten dat er daar iets open is. Maar wat? Het blijkt een kalligrafisch atelier te zijn. Daar zijn er niet zoveel van. Je zou zeggen dat zo’n bord een uitgelezen kans biedt om de kalligrafische vaardigheden te tonen. Maar nee, er wordt gekozen voor een ratjetoe aan drukletters, waarvan sommige weliswaar hun kalligrafische oorsprong tonen, maar dat is natuurlijk niet het echte werk. Zelfs geen origineel ornament in eigen schoonschrift kan er vanaf. Een gemiste kans – mogen we een dergelijke stijl voorstellen?

Calligrafie voorbeeld

Glas

Er zijn niet zoveel voorbeelden van oude, handgeschilderde glasbelettering meer te vinden. Een raam is nou eenmaal kwetsbaar. Dit is een bovenlicht van een voormalige winkel van de gezusters de Vos, die deden in koffie, thee en tabak. Met een ingegraveerde leeuw in het midden. Goed bewaard gebleven, op nummer 17 in de Westerstraat. Niet duidelijk of de 4 36 mogelijk het telefoonnummer van de winkel was, er is geen datering van te vinden. Schuin hier tegenover bevindt zich ‘De Sleutel’, op nummer 34:

De Sleutel - Westerstraat Enkhuizen.
De Sleutel

Craquelé

Laat een bordje lang genoeg staan en er kan craquelé optreden (afhankelijk van de gebruikte materialen en omstandigheden): het verschijnen van kleine scheurtjes in materialen. Volgens Wikipedia is dat het geval ‘wanneer kunststof aan trek-drukcycli wordt onderworpen’. In dit geval levert het een nieuw lettertype op. Ook het verboden voor honden-bordje heeft zich aangepast aan de omstandigheden (het hondje lijkt nu in de regen te staan).

Oorspronkelijk zat aan de onderkant nog een bordje: verboden voor paarden, maar dat ontbreekt hier. Het verweren zal ook iets met de lokale omstandigheden te maken hebben, want een bordje even verderop ziet er tamelijk normaal uit. De bordjes zullen er waarschijnlijk niet lang meer staan want dit gebied gaat op de schop.

Hangbrievenbus

Hangbrievenbus model 1929

Deze brievenbus type ‘Holland’ uit 1929 hangt in het buitenmuseum van het Zuiderzeemuseum. Beetje flets geworden, als we een vergelijk maken met de foto (zie links) op de website Iconen van de post. Het ontwerp is van Anton Kurvers (1889-1940), die ook een prachtige bus voor de Gemeentegiro van Amsterdam maakte. Van alle bekende Nederlandse brievenbussen is dit toch het favoriete model van De Balk. Op alle vlakken precies goed, zelfs de iets oversized ‘P’ van Posterijen. Zwaar ook, want van gietijzer. De website Iconen van de post zegt erover:

“De hangbrievenbus Holland van ontwerper Anton Kurvers is een voorbeeld van de stijlopvattingen van de jaren dertig van de twintigste eeuw waarin veel ontwerpers en architecten bouwen volgens de Amsterdamse School. De hangbrievenbus Holland heeft de vorm van twee ineengestoken rechthoekige blokken. In de rechterzijde zit een horizontale brievengleuf, van binnen beschermd door beweegbare tanden en gedekt door een platte kap, die als rand langs de voorzijde doorloopt.”

Aan de muur van een vervallen pand, langs het spoor bij Hoogkarspel, hangt een exemplaar van de ‘Holland’ brievenbus. Deze is in een merkwaardig kleurtje halfbakken overgeschilderd (passend bij de staat van het huis, dat wel), maar daaronder lijkt het exemplaar groen te zijn geweest. Toch een wat treurig eind voor deze bus. Of dit een originele locatie is geweest is niet duidelijk, maar lijkt onwaarschijnlijk.

Hangbrievenbus in Hoogkarspel
Hangbrievenbus, bijna onherkenbaar

En niet ver daarvandaan nóg een verweerd exemplaar, langs de N506 in de buurt van Hem (De Hout). Aangezien de letters Posterijen hier rood zijn zal ook deze bus een keer zijn overgeschilderd, maar wel lang geleden. De bus is in gebruik als brievenbus bij een woonhuis. Dat betekent dat men in bezit is van de sleutel. Misschien heeft de PTT de bussen ooit weggegeven of verkocht.

Hangbrievenbus in de buurt van Hem (de Hout) langs de N506
Hangbrievenbus in de buurt van Hem (de Hout) langs de N506

Dat deze omgeving rijk is aan oude hangbrievenbussen blijkt ook wel uit een exemplaar van de ‘plattelandsbus’ van Nicolaas de Koo (ontwerp 1949, in gebruik vanaf 1952) aangetroffen bij het kerkje op Binnenwijzend (bij Westwoud).

Bus van Nicolaas de Koo

Daar onder (nog net te zien) zit nog een modernere plastic buitenbus van Friso Kramer. Het lijkt erop dat beide bussen gebruikt kunnen worden voor post bestemd voor nummer 54 (de opening van de oude, zwart geschilderde bus is namelijk niet dichtgemaakt).

Voormalige PTT brievenbus
Voormalige PTT brievenbus

Dit model brievenbus van ptt post, de zogeheten enkelvoudige bus uit 1987, lijkt sterk op het huidige model dat in gebruik is in kleinere kernen. De bewoners hebben er weliswaar een grote twee op aangebracht en een sticker tegen reclamedrukwerk, maar enigszins verwarrend blijft het wel.

Profielvrij

Het wachtspoor van de NS. Als gewone sterveling heb je er niets te zoeken, dus voor reizigers is het bordje ‘Pas op – u loopt niet profielvrij’ niet bedoeld. De NS kunnen hier het jargon vrijelijk toepassen op de eigen medewerkers. Wat het betekent is al een keer uitgezocht, door Joke van der Kamp. Waarom zou De Balk het dan nog eens dunnetjes overdoen? We citeren:

Een pad is profielvrij wanneer iemand er veilig langs kan lopen als er een trein passeert. Het zit ’m erin dat de trein breder is dan de rails en er een stuk overheen steekt. Een pad is niet profielvrij als je door de trein geraakt kunt worden.

Joke van der Kamp

Bewegwijzering

Een bordje op een deur met een kapitale ‘X’ en ‘geen toegang’ in drie talen, dat moet afdoende zijn. Netjes vormgegeven ook. Interessant waarvoor een X allemaal kan dienen (vaak iets verbodens). Maar waar het hier om draait is het groene vlak waarop het steekkarretje met goederen staat. De werking daarvan heft het verbod weer op, dus groen licht voor goederen zou je kunnen zeggen. Maar voor mensen die wat moeite hebben met groen en rood, zou de combinatie van woord en beeld ook zomaar kunnen zijn: verboden toegang voor goederen… Vroeger noemde je zo’n deur gewoon de dienstingang.