Categorieën
Magistraal spoedbericht

Hoe kwam een blok graniet van 3.000 kg in de Waag terecht?

Bordje op tentoonstelling over een mysterieuse steen
Bordje op tentoonstelling over een mysterieuze steen

Dit bordje bij filmbeelden op de tentoonstelling ‘Strijd om het ijs’ in het Scheepvaartmuseum had mijn aandacht getrokken. In 1925 wordt in de Waag op de Nieuwmarkt in Amsterdam een mysterieuze steen gevonden. Daar had ik nog nooit eerder over gehoord. Op zoek naar meer informatie stuitte ik op een curieus verhaal waarin mijn voormalige werkplek (de Waag) een rol speelt.

Gelukkig is deze geschiedenis uitvoerig gedocumenteerd (in twee delen) op de website marineschepen.nl. De gedenksteen blijkt in 1911 te zijn gemaakt in opdracht van het Aardrijkskundig Genootschap, ter nagedachtenis van zeven walvisvaarders die in 1633-34 op het eiland Jan Mayen moesten overwinteren en daar noodlottig omkwamen. Maar het duurde even voordat dat duidelijk werd. De gedenksteen zou door een Engelse expeditie naar het eiland worden gebracht (dat is een verhaal op zichzelf), maar daar is het nooit van gekomen. Het blok graniet van 3000 kg is toen van Newcastle naar Amsterdam gebracht en in de Waag beland, maar hoe precies is niet bekend. Ik ben wel benieuwd waar in de Waag de steen heeft gelegen, het moet in elk geval op de begane grond geweest zijn, waar nu café-restaurant In de Waag zit.

Het is natuurlijk vreemd hoe een 3.000 kilo wegend blok graniet uit het oog kan raken. Hoe de steen van Newcastle naar Amsterdam is vervoerd is nooit duidelijk geworden. Amsterdam heeft er nooit een cent voor betaald en niemand herinnerde zich de steen te hebben vervoerd. – Jaime Karremann op marineschepen.nl

De gedenksteen is uiteindelijk pas in 1930 geplaatst, maar was veel te zwaar om in zijn geheel het eiland op te slepen, alleen het deel met de tekst van 450 kg is door de marine verscheept.

Steen op Jan Mayen
750De uiteindelijk geplaatste steen op Jan Mayen

Er waren echter al eerder pogingen gedaan om een gedenksteen op Jan Mayen te krijgen. Hiervoor werd in 1878 geld ingezameld, maar niet genoeg voor een groot schip. Het werd slechts een zeilschip van 24 meter, de Willem Barents, waarmee zeven noordelijke expedities werden gemaakt, maar Jan Mayen niet werd bereikt.