Stenenritueel

In de duinen staan op verschillende plaatsen gedenktekens voor de daar vermoorde verzetstrijders. Ik kom al tientallen jaren regelmatig langs een van deze plekken en er liggen altijd stenen op de gedenksteen. Dat zijn er de laatste jaren meer dan vroeger. Misschien werden ze in het verleden vaker verwijderd? Het kan zijn dat er meer mensen stenen zijn gaan leggen, maar het is ook goed voorstelbaar dat het moeilijker wordt gevonden om eerder gelegde stenen weg te halen. Maar er is uiteraard een grens aan de hoeveelheid stenen (en dennenappels) die je erop kunt leggen. Misschien is het een idee dat iemand ze na een storm een keer weghaalt? Dan is er een goed excuus en hoeft niemand zich bezwaard te voelen.

Tijdens de herdenking dit jaar van de bevrijding van concentratiekamp Auschwitz (Oświęcim) 75 jaar geleden, werden in 177 gemeenten tijdelijk lichtgevende stenen neergelegd van het kunstwerk Levenslicht van Daan Roosegaarde. In mijn gemeente werden de stenen door een klein groepje mensen zwijgend een voor een doorgegeven en neergelegd (en met dezelfde aandacht weer weggehaald). Ik las over het tijdelijke monument: “In de Joodse cultuur werden stenen gebruikt om graven in de woestijn zichtbaar te houden. Iedereen die het graf passeert legt er een steen bij. Nu nog zie je stenen op graven en monumenten, als teken dat er iemand was.”