Rampenpost hersenschim

Verpakt exemplaar Stapels Post Verpakt exemplaar Stapels Post

De publicatie van Stapels Post 40 jaar geleden

Wie een ongeopend exemplaar in bezit heeft van de uitgave Stapels Post uit 1980 heeft iets bijzonders in handen. Elk boekje is destijds namelijk als postpakketje verpakt en in het geheim verzegeld met een officieel loodje van de PTT, op het toenmalige hoofdpostkantoor Oosterdokskade in Amsterdam. Hoe ging dat in zijn werk?

Baan op de tocht

Mede-auteur Aart Bakker werkte op dat moment naast zijn studie op het hoofdpostkantoor, op de afdeling herverpakking en herzending. Op deze afdeling werden allerlei buitengewone zaken behandeld, zoals beschadigde zendingen. Hij is dan ook de bron van de wetenswaardigheden die in het boekje vermeld worden, zoals ‘pakket in ijskast’, waarin stond dat postpakketten naar Israel een speciale behandeling kregen (waarschijnlijk met behulp van een CT-scanner). Dit zag de PTT echter niet graag naar buiten gebracht. Aart werd dan ook op het matje geroepen door de postdirectie, die kennelijk op de hoogte was gebracht van het bestaan van de publicatie (misschien na de aandacht in Het Parool). Tot overmaat van ramp werd in het colofon ook nog eens een collega van de afdeling bij naam genoemd.

Postpakketten voor de staat Israel krijgen een speciale behandeling in de in postkringen onder de naam ‘ijskast’ bekend staande machine, welke post onderzoekt op eventuele explosieve kracht. Bij twijfel worden de pakketten geopend, desnoods door de Mijnopruimingsdienst. – Stapels Post

Hoofdpostkantoor Oosterdokskade 5 Amsterdam
Hoofdpostkantoor Oosterdokskade 5 Amsterdam

Hoofdpostkantoor binnengesmokkeld

Het tamelijke summiere boekje was in zekere zin bijzaak, omdat het ging om het plan de uitgave te verpakken als postpakket en te verzegelen met een PTT-loodje op de afdeling waar Aart werkte, in de kelder van het sorteercentrum. Op een stil moment hebben we dat in het geheim uitgevoerd. Hiertoe werd ik het gebouw binnengesmokkeld. Het was uiteraard niet de bedoeling dat buitenstaanders op deze afdeling kwamen, laat staan dat deze materialen van de PTT voor oneigenlijke doeleinden gebruikten. De oplage van 250 boekjes werd ter plekke voorzien van stempels, etiketten en labels. Het inpakken in ‘Targa’ kraftpapier hadden we thuis al gedaan. Ieder boekje werd voorzien een uniek bestemmingslabel (eigenlijk bedoeld voor postzakken), daardoor is geen enkel exemplaar identiek. Ook binnenin werden originele etiketten verwerkt, maar niet steeds dezelfde (want ik had van sommige niet genoeg exemplaren).

Het is verboden om carbonpapier naar Trinidad te zenden, kaas naar Swaziland, zout naar Syrië, kerstmis-crackers naar Somalië, varkenshaar naar Singapore, bijen naar Mexico, horloges naar Hong Kong, gewichten naar Ethiopië of brillen naar Amman. – Stapels Post

De boekjes werden voor ƒ 5,90 in de boekhandel verkocht. Als uitgever hield ik er bruto 4 gulden aan over, dat was net genoeg om de kosten te dekken. Ik had immers gebruik gemaakt van zetterij Middleton en drukkerij Damman (weliswaar goedkope sneldruk, maar toch). In mijn ogen waren drukkers belachelijk duur, omdat ik het tarief van fotokopiëren gewend was en het drukwerk niet van een veel betere kwaliteit vond. Damman verzorgde ook het zetwerk van het omslag en de koppen, die merkwaardig (te) krap gespatieerd waren. Gelukkig kon ik boekhandels leveren via het Centraal Boekhuis door gebruik te maken van verzendzegels van de boekhandel waar ik werkte (Allert de Lange op het Damrak in Amsterdam, nu een kaaswinkel). Dat was ook het grootste plezier dat het maken van Stapels Post mij gaf: dat ik zowel schrijver, redacteur, vormgever, uitgever, distributeur als verkoper was. Nadat Frans Kotterer in Het Parool in de rubriek ‘Kleindruk & Zo’ aandacht aan Stapels Post had besteed, was de oplage binnen een paar weken uitverkocht.

Recensie Stapels Post in Het Parool van 4-4-1980 door Frans Kotterer.
Recensie Stapels Post in Het Parool van 4-4-1980 door Frans Kotterer.

Post voor Suriname herverpakt

Een mooi voorbeeld van herverpakte zendingen vormden pakketten met bestemming Suriname. Die bestonden vaak uit levensmiddelen zoals blikjes, die vaak te zwaar waren voor hun verpakking. De ontvangers zullen daar verder weinig van hebben gemerkt, aangezien alles werd herverpakt voor verscheping. Omdat de afzenders ook nooit iets te horen kregen bij de afgifte van de pakketten aan de balie kwam er niet snel verandering in deze gang van zaken bij het staatsbedrijf.

Wie een pakje vloeipapier RIZZLA voorzien van een adres en een postzegel in de bus stopt zal merken dat zelfs dit door de PTT bezorgd wordt, hoewel het formaat niet binnen de door de PTT toegestane afmetingen valt. – Stapels Post

Tweedehands post

Zo af en toe zie ik nog wel eens online een tweedehands exemplaar van Stapels Post voorbijkomen bij een antiquariaat. Er staat meestal geen afbeelding bij, maar ik denk dat het vrijwel altijd gaat om een geopend exemplaar, zonder de verpakking. Dat was het dilemma waar kopers zich voor geplaatst zagen na aankoop: open ik het pakketje of niet? Ik weet dat sommige klanten twee exemplaren kochten, wellicht met het doel er eentje intact te laten.

Stapels Post omslag en titelpagina
Stapels Post omslag en titelpagina

Vreemde keuzes

Achteraf sta ik wel te kijken van bepaalde keuzes die ik heb gemaakt, met name die in de rol van vormgever. Ik weet nog dat ik om kosten te besparen het papier van het omslag uitgekozen heb uit overgebleven partijen bij de drukker. Maar waarom bruin op groen, was dat een bewuste keuze, of zat die kleur toevallig nog in een drukpers? (Ik meen me te herinneren dat het kon meelopen met ander drukwerk in die kleur). Waarom zowel de voor- als achterkant voorzien van hetzelfde ontwerp? En als redacteur heb ik enkele opzichtige typefouten niet verbeterd, wat toch een kleine moeite was geweest, zeker als het zetwerk in een geheugen stond opgeslagen (maar dat was in die tijd mogelijk nog niet het geval).

Verdwaalde poststukken

In Stapels Post staat ook een recept voor het laten ronddolen van post door het buitenland, door een fictieve bestemming op een envelop te zetten (of zelfs meerdere). Uiteindelijk zal de envelop na enige tijd verrijkt weer retour komen:

Een telkens weer geslaagd evenement is het laten ronddolen van post in het buitenland. Na enkele maanden komt de envelop retour, vaak fraai bestempeld of, wat een brief naar Schotland overkwam, meegenomen door elke besteller in een bepaalde wijk van Edinburgh, die elk hun paraaf op de envelop hadden geplaatst. – Stapels Post

De PTT bestaat inmiddels niet meer, boekhandel Allert de Lange is in 1995 failliet gegaan en het hoofdpostkantoor is gesloopt. Maar ik koester plannen om uitgeverij 70290 nieuw leven in te blazen, al was het maar om 50 jaar De Balk te kunnen vieren in 2026 met een papieren editie. Maar misschien ook wel eerder, waarom niet nu al?

Stapels Post
Aart Bakker & Ron Boonstra
Uitgeverij 70290
ISBN 9070290049

(P.S. Recentelijk heb ik mijn ISBN-registraties na 40 jaar eens nagelopen. Hoewel ik dacht destijds altijd nauwgezet de formulieren te hebben ingevuld, bleken allerlei gegevens door elkaar te zijn geraakt, waardoor Stapels Post ineens Piet Bakker als auteur had).

Document label PTT